‘k Zijn ik e betje beschamd van hier te spreken, ke zijn ik nie geweune van Vlamsch te klappen, ’t usend ’t is assan Fransch, de jongens e verstoan geen Vlamsch, ‘k zijn ik wel obligiert van Fransch te klappen, ’t wuf en h’et ook nie gèren.
De hoppe te St.-Silvester-Kapel
Toespraak gehouden op het Landfeest ‘Bachten de Kupe’ op 18-5-69 door de Frans-Vlaming dhr. Heyman.
‘k Zijn ik e betje beschamd van hier te spreken, ke zijn ik nie geweune van Vlamsch te klappen, ’t usend ’t is assan Fransch, de jongens e verstoan geen Vlamsch, ‘k zijn ik wel obligiert van Fransch te klappen, ’t wuf en h’et ook nie gèren.
D’n tijd da me joenk waren en da’k te vrijen giengen, gieder weet niet wuk da ’t is ènee? Ke kusten ik geen Fransch en zij en kust geen Vlaamsch. Mo m’hen wieder à lietje è wezen en ’t hed agliek egoan.
Mo me klappen van hommel vandage. A je goe were moeten hèn en ha je kunnen e bitje voyagieren op n’use prochie, je goenk giederen zien, een al gunten en één aldoar dat zijn velden met e kurieuse installoasje. En je goenk misschien zeggen, e je dat nooit ezien: ‘Wuk is dat?’
Die grote kepers en al dat droad doaboven, ewel dat zijn n’use hommelhoffers. En waarom zou ’t r hommel zijn op St.-Silvester-Cappel? Ewe dat en is nie moeielijk. Over a grote veertig jaar n’uus ouders zijn hier ekommen no Silvester-Cappel om te boeren en zieder kamen van Boeschepe en ’t Fransche en die menschen hadden hommel thuis en z’hên hommel kommen doen no Silvester-Cappel. En lijk of dat dat e goe prochie is, dat hèt ook willen gruuen.
Wuk zoudt dat zijn die hommel? Wel dat is e wuttel en legt op ’t land en die altijd bluuft in dezelfde plèkke. Mo alle joare ’t en uutkommen dat schiet uut en dat gruuet stief hoge en ’t is daarom da’m en heel installoasje me’n monteëren.
O je moeste goan kiekken van’navend, je zou zien dat’er doa heel grooëte lange kepêrs zijn die e mèter of zeven, acht hooëge zijn. Doar van boven zijn d’er grooëte dikke ijzerdraan die goan van d’en eenen noa ’n anjern. En al die kepers zijn stief afgeleid van kloeke trekkers.
Op die dikke draaën die van boven zijn, me biengen toen die kleintjes, kleene fiene draaikes woadat dat hommel op goa lopen an de zomere.
Ke goan julder nie lange bezzig houden, mo ‘k zoen algliek zeggen; overtied me mosten al die grooëte dikke draaen neresmieten op d’hogte van e man om al n’uuze kleine fiene draaikes om te bienje. Mo nu, m’hen e lietje, me zijn messchien e betje dwaas, mo enfin, m’hen van n’e n’anger ook messchien. M’hen e masschiene uit è voenge woar d’amme doa nog al hoge zijn, en m’hèn de draaiges bie n’uus en ’t is mo an te biengen doaboven en ’t goa vele gemakkelijker en vele zeeder.
Oh ze lachen allemets e keë me n’uus os ze passeren op de route. ‘Oh, ’t goa goeë weere maken vandoage’, zeggen ze ‘d’apen zijn hooëge vandoage.’
Die hommel ze schieët allejoar uit enne, je wit dat messchiens ooke ’t is ter assan vele te vele die uitschieët en me moeten toen al die te veel is uitsnakken en assan opkuischen en de twee of drie of vier steks d’am opleeën. Me namen dat opleeën, me moeten z’al leeën rond e draaige en ’t is nog e lietje e sciensche. Je meug ze nog nie verkeerd anleggen, ’t en is nog nie lijk de suikerbooënen.
Zo je wit dat messchiens ook, suikerbooën draaien teeg’s zunnen en d’hommel je moe wel draaien met zunne. En gebeurt is ’t altemets e leerlink is die begunt en die ze verkeerd draait en ’s anderdags’ nuchtens o je goa goan kiekken ze liggen allemalle on den groend. Dat gebeurt algliek dikkers, je moet dat bietiedens zien doen in de zomere en ’t is fraai e werk.
d’Hommel groeit stief zeeëre, je moet doavooëren vele zun hen, veele warmùte en vele woater en ze kunt in dezelfden dag en nacht van dertig no veertig centimeter hooëge goan. Mo m’hen doovooëren nogal vele werk om te bespruuen, z’is stief teeëre van ziekte en ’t verniend is ook assan noar. Je moet ook assan spruuën tegen de rooëpokke, tegen de vlamme, etc.
’n Hommel je wit dat misschien ook wel dat plukt n’hum in septembermaand. Overtied dat was nogal e bitje leutig en vrij om zien. Vrouwmenschen en joenges met de kinderfateure en al dien derwaert goengen. Ha, te goenk nie assan grotter en d’ander woaren e betje klinder en dat e goenk nie assan d’juuste. Mor enfin, ’t was algliek leutig en ’t was er mei wel geweld.
’t Was e lietje e werkt en de boerinne zo moste dat ook al ’t eten geven. Ze moste doarvoren gheel marmieten soepe greed doen en erpels kokken en kaffie greed doen en ze moste dat al dragen no dien plukkers.
De menschen woar algliek content, ze vergoarden e bitje sou’n om n’hulder kolen binnen te doeën zeien ze of om e schortje te kopen om de joeëns.
’s Navens de menschen giengen toen om n’hulderen zak te wegen en doamei ze wisten hoevele da’s ze èplukt hadden in dien dag. Dat hèt ook al e bitje veranderd, de menschen woaren assan verminderd., der was gin volk mei e noeg om dat te doen en de masschienen en toe toe ekommen. En j’hèt dat messchiens ook al ezieën bij sommigste grote batteuzen die zijn in de midden, alle voet en half om die ranken te brengen. Nu en ’t is edoan met de masschiene.
‘k Weten nie onk doarop ook moeten klappen n’uuze hoppe is toen verkocht egen de marchands. Die hommel dat is eerst eleit op zolders en doarmei ze doen dat in heel grooëte zakken. Die hommel is stief lichtte. Achter dat dat eplukt is me doen dat op de keper en doamei dat is edroogd en ’t weegt moar e vierde mè van ze gewichte, moar ’t is stief licht en ’t en is os den marchang komt e doan in die ijselijk grooëte zakken dat h’en doar hangt an de bolke. En ze laten al den hommel die is op den zolder deur dien zak en doarmei ’t is asso dat deure goat.
Den marchang dien expedieert dat ton noar d’heel weireld deure. ’t Is ter ook die gebruikt is op de streke en ’t bier da’m èdronken hèn al te goare da tis ook emakt van hommel die komt van hier.
‘k E goan julder nie langer bezzig houden, ‘k zou je zo doanig julder patience verloren hèn. Dat en hèt ook niet assan al djuuste goan, ’t hed e wist lijk mè vele zaken: ’t was ’t er te vele. Wuk hem edoan? M’hèn èzeid os ter teveel is ’t zou ter moeten è bitje min zijn. M’hèn ezeid bè …om e bitje beter hop zoun doen, hem e bitje kaliteit e makt. En hoe gat dat?
Overtied om me moeng’ goan kieken no d’hommelhoffers. In ieder bitje je zaag e mannige, in iedern hoek of in den middel. e Manneke, wuk is dat? Dat is e ranke die e gliek e was d’angere. d’Angere ’t zijn doar knoptjes dr’op, ‘des cornes’, zeggen m’in ’t Fransche. En op die mannekes was er e bitje, we peinzen om te kiekken van verre dat het lilabloeiges woaren. O je der an e bitje schudde, je zaagt e bithe poer op goan.
En die poer gink toe bie dien anjer rankjes. An die knoptjes ’t kwam e bitje zoad an. Mo ze woaren e vele grotter en vele zwoarder. Om min gewichte ’t hèn en minder randement me mosten die mannekes buitenklaaien.
Mo on die mannekes doar buiten waren, de knoptjes waren vrijder en klinder, mo z’hadden minder randement. Sommigte boeren e woaren ook niet content. Wat hèn z’ edoan? Z’ hen altemets e keë e manneke edoan in de gebeurs of bachten d’hage. Ze zeiën: g’ hèt d’a entwod ezet. Maar ’tè nie gebeurd in Silvester-Cappel.
Sommige boerinnen h’en ezeid: ‘me goan ’t angers doen, we goan n’uzzen boer zenden no ’t hommelhof en loaten slapen in ’t hommelhof.’ Mo m’en hèn nie e kilo hommel meeër haald.
–
Uit het ‘Frans-Vlaams jaarboekje’ van Heemkring Bachten de Kupe van 1970
