..wat voorafging ….
26 april, maandag, St-Marcusdag. Processie in de kerk. 150 mensen aanwezig. In de voormiddag is het nog redelijk kalm met de middag wordt het kanongeschut buitengewoon geweldig op gans de lijn tusschen Ijzer en Ieper. ’t Is al één vervaarlijk gedonder. Ik ga wat uitzien langs den gravier van Vlamertinge en gedurig zie ik bommen ontploffen boven Ieper, Brielen en tusschen Brielen en Vlamertinge. Langs Voormezele is het kalm. Ik zie nog de toren van St-Jacobs van Ieper. Een majoor heeft mij gezegd dat de toestand niet goed is. De vliegmachines hebben gezien dat de Duitsers veel versterking gekregen hebben. Het volk is overal in verlegenheid.
Om 6 uur ’s avonds word ik geroepen om weduwe Hilaire Lievens te berechten. Terwijl dat ik daar ben, ontploffen al met eens schrapnels boven de melkerij. De melkerij was sedert enige dagen de vergadarplaats voor de burgers-tranchéewerkers en iedere avond kwamen daar wel 400 of 500 mannen om zich met den donkeren naar de tranchées te begeven. Helaas Duitse vliegmachines zullen de menigte bemerkt hebben en de vijand zal er direct zijn moordtuigen naartoe zenden. 12 schrapnels ontploffen op 20 minuten tijd. Iedereen vlucht waar hij kan, maar anderen willen de vijand trotseren en vergenoegen zich met achter de muur te staan en achter iedere schrapnel komen uit om het uitwerksel te zien. Maar ze moeten het duur bekopen. Omer Bara, 20 jaar oud, vluchteling van Passendale, hier sedert oktober bij zijn neef René Van Ackere krijgt een stuk in de buik en sterft ogenblikkelijk. Jerome Knockaert van Loker, 17 jaar wordt afgrijselijk gekwetst en sterft in de ambulance van de melkerij om 11 uur ’s avonds zonder nog tot bezinning te komen. Achiel Van Oudendycke van Zillebeke, 9 jaar oud wordt naar het gasthuis van Belle gedaan en sterft 4 dagen nadien. Dus 3 doden en helaas nog 10 gekwetste burgers en 4 gekwetste soldaten. Allen worden naar de ambulance van De Klijte gevoerd uitgenomen 3 burgers die zo weglopen en zich thuis doen verzorgen. De meeste gekwetste burgers waren vluchtelingen, van ’t Hemelrijk was Marcel Vanderhaeghe. Na die verschrikkelijke les zullen de tranchéewerkers vergaderen in de bossen bij Celeste Planckeel, waar de vliegmachine hen niet kunnen bespeuren. Dezelfde avond een Duitse vliegmachine werpt bommen op de soldatententen van de Canada en 17 soldaten worden getroffen waarvan 3 dezelde avond overleden zijn. Met de avond vermindert het kanongeschut een weinig, en de mare komt ook dat de toestand verbeterd is en de Engelsen terug meester zijn van St-Juliaan.
Ook vallen er bommen op Vlamertinge. De schrik is er groot. Een bijna ongelooflijk feit gebeurt deze nacht op café Français bij Beun de groenselier. Zijn huis was platgeschoten en hij bewoonde nu het huis van zijn broeder Edward die gevlucht was. Voor enige dagen was hij gekwetst geworden en lag slapeloos te bed. Iedere nacht vielen er daar schrapnels en deze nacht was het alweer hetzelfde. Een viel in het huis, verwoestte de zoldering en wierp kalk en planken op de bedden waarin de bewoners lagen. En deze zijn enkel ’s morgens ontwaakt wit van het stof en eerst niet wetende wat er gebeurd was. Enkel de vader had het gehoord en vermits zij van niets gebaarden had hij ook van niets gebaard. Dat heeft mij de dochter Anna zelve verteld.
De kampcommandant voor de post van Dikkebus heeft enkel de graad van luitenant. Het is ook een goed man, zeer werkzaam, maar heeft zulk geen goede vertalers, en is te weinig thuis, zodat de mensen hem moeilijk kunnen vinden wanneer ze hem nodig hebben.
27 april, dinsdag. In de nacht is het kanongeschut minder geweldig hoewel op verre na niet gematig. Van 11 tot 2 uur ’s nachts vallen bommen op Poperinge. Bijna niemand is er gebleven, sommigen zelfs vertrekken naar Frankrijk. In de voormiddag is hier alles kalm en is er niet veel kanongeschut. Met de middag opnieuw zeer geweldig kanongeschut langs Langemark, Boezinge, Ieper. Om 2u30 vallen 7 schrapnels op de plaats en 2 bij de burgemeester, gezonden van de kant van Wijtschate. Geen gekwetste burgers. Het bombardement duurt 3 kwartier. Om 6 uur ga ik naar de kerk en toen al met eens een nieuw bombardement, maar nu voor de eerste maal van de kant van Langemark. De eerste bom viel voor het huis van weduwe Bryon en de stukken vlogen rond, bijzonderlijk in het huis van Gustave Hennekin. Een soldaat werd doodgeslagen voor het huis en drie in de herberg, waaronder de sergeant-majoor van het huis van D. Delanotte. Nog drie werden er gekwetst. De baas Gustave Hennekin werd erg gekwetst aan de borst en zijn schoonbroer Henri Dauchy licht. Helaas de ene bom volgde op de andere, het bombardement duurde vijf kwartier. De hele tijd ben ik in de kerk gebleven, en ik heb 49 bommen geteld, allen gevallen op of rond de plaats, maar 18 zijn niet ontploft. Wat een verschrikkelijk uur! Zij vielen ten allen kante. Oei hoe dicht deze, stukken glas vlogen uit de vensters. Maar, is het gelooflijk? Te midden van dat verschrikkelijk bombardement, zie ik door de open kerkdeur boer Van Haecke op zijn gemak passeeren met een wagen suikerijen welke hij door de plaats naar de burgemeesters voerde. Nog geen minuut nadien een nieuwe bom. Ik zie soldaten vluchten en hoor gehuil en geween. Nog een, nieuw gehuil en ik zie het huis voor de kerk helemaal in zwart-rode rook. Wat mag er gebeurd zijn? De soldaten brengen een kermende man in de kerk. Ik ga er naartoe, het is Camiel Noyez, vluchteling van Passendale en wonende in het huis van Van Eecke voor de kerk. Hij heeft onder de puinen gezeten en is de schouder verstuikt. Ik ga naar het huis voor de kerk, de herberg ‘De Zwane’. En daar wat voor een verschrikkelijk schouwspel! Een bom is in de keuken gevallen, en een soldaat kleermaker die daar werkte lag daar met beide benen af. Hij leefde, maar welke ijselijke uitdrukking op zijn wezen. Het is daar dat Camiel Noyez de schouder verstuikt werd. Nog erger was het op eeige stappen vandaar op het hof van Jules Gontier: een bom viel nevens de put 3 soldaten werden er gedood, een was in twee geslagen en nog verscheidene anderen gekwetst. Diverse bommen zijn ook gevallen rond de melkerij, een heeft de verste gevel van de paardenstal ingeslagen, ook een grote put in het gekaseid voorplein. Ook enige vielen in de richting van het Hallebast. De doden en gekwetsten werden naar de ambulance gedaan van de melkerij. Ik heb er Gustave Hennekin berecht. Ik heb ook de gekwetste soldaten bezocht, maar niemand was rooms-katholiek. Het waren bommen 150 mm. Nog vele mensen zijn diezelfde avond gevlucht. Waaronder Made Brigou en mijn zuster. Nog bommen zijn die avond gevallen rond Hallebast. Deze namiddag zijn zeer veel bommen gevallen op Vlamertinge. Deze nacht slaap ik beneden.
28 april, woensdag. Geen bommen zijn gevallen deze nacht, toch was het kanongeschut geweldig, meestal langs Boezinge maar deze kanonnen zwegen ook niet veel. Tijdens de nacht is de ambulance van de melkerij, waarvan de dokters te Cannaerts waren, verhuisd. Weinig mensen zijn naar de kerk gekomen. Temminste de 2/3 van de plaats zijn gevlucht, te lande is iedereen thuis, ook aan de school van meester Nollet. Ook op Vlamertinge dat verschrikkelijk te lijden heeft zijn bijna allen gevlucht. De onderpastoor van Vlamertinge E.H. Labis is maandag vertrokken naar Frankrijk. E. H. Pastoor is deze morgen vertrokken naar Reningelst. E. H. Vinck is op de Brandhoek. Er zijn maar weinig soldaten meer op de plaats. Allen op de velden in hutten en tenten, ook velen die logeren onder de bloten hemel. Het geschut is verminderd, maar wordt opnieuw geweldig van 7 tot 9 uur ’s avonds. Geen bommen vallen op Dikkebus maar in de namiddag is het bombardement te Vlamertinge geweldiger dan ooit. Vele tranchéewerkers zijn achtergebleven. Het uitdelen van de melk aan de kleine kinderen is afgelopen omdat de zuster die de melk bereidde gevlucht is, ook is er niemand meer die nog durft naar de plaats komen om ze te halen.
29 april, donderdag. Nacht redelijk kalm. Om 5 uur ’s morgens wordt Maria Vandepitte, 33 jaar, huisvrouw van Emiel Debruyne, bazin uit ‘De muizeval’ langs de kalsijde van haar huis naar de café Français door een schrapnel doodgeslagen. Ze is moeder van 3 kinderen. Zij wordt de zaterdag op ons kerkhof begraven. Het is de enigste schrapnel die er gekomen is.
Om 11u30 begint weerom het bombardement van Vlamertinge. Ik ga een weinig voor de middag naar De Klijte. Aan de Millecruysse zijn de Belgische soldaten bezig met loopgrachten te maken. Bij hen is een Duitse krijgsgevangene met Belgische kleren aan die met hen meewerkt en gedurig onder bewaking is. De pastoor van De Klijte is gisteren te Poperinge geweest, de stad is doods, bijna alle volk is weg, de huizen zijn gesloten en worden gerust gelaten. Het merendeel der priesters zijn thuis. Weinig soldaten. Na de middag doen we een wandeling naar Dranouter langs de Brulose. Prachtig weer! Welke schone lente: de hofsteden staan bijna allen vol paardenvolk. De onderpastoor E. H. Desmet is ziek. Daar heb ik den nieuwe onderpastoor van West-Nieuwkerke gevonden E. H. Masschelein. Hij brengt de dag over te Dranouter en gaat ’s nachts naar West-Nieuwkerke. Te Dranouter zijn op de plaats nog geen bommen gevallen, enkel 2 of 3 te lande. Te West-Nieuwkerke is het bombardement al bij momenten. Soms wordt het een hele maand gerust gelaten en dan verscheidene dagen lang gebombardeerd. Op de plaats zijn niet vele mensen meer thuis. Toch zijn er nog nooit geen tijdens de nacht gevallen. E. H. Pastoor is ook nog thuis maar gaat nog al dikwijls over en weer naar Belle. Een aardig dingen de oorlog. Te Poperinge op 2 uur van de vijand moeten de mensen vluchten en ik zie hier boer Leroy van Kemmel die op een kwartier verwijderd van de Duitsers bezig is met zijn land te bezaaien.
Ook boer Van Haecke heeft onder het bereik van de kogels 8 gemeten suikerijen uitgedaan. Hoewel er voor deze laatste geen echt gevaar was, maar toch niet in evenredigheid van de nabijheid. De gesteltenissen van de menschen verschillen veel en een ding bemerkt men; hoe meer men onder het bombardement leeft hoe minder men benauwd is, ondanks de wetenschap dat men ook van vele ongelukken getuige is, men komt er enigszins gewend aan komt en zelfs aan het geschut. Mensen die de kanonnen op hun hof hebben zullen achter enigen tijd bijna niet meer kunnen zeggen of de kanonnen die dag of die nacht veel of weinig geschoten hebben, hoewel het gerucht verschrikkelijk Tijdens de hele dag zijn er geen bommen gevallen op Dikkebus.
30 april, vrijdag. In den nacht veel kanongeschut. Bommen vallen rond het hof van Jules Delanotte (Vlamertinge). In de ochtend vallen alweer veel bommen rond Café Français en de Muizeval. Tijdens de nacht ook bommen op Vlamertinge, een schrapnel op de kerk. In de voormiddag is het kalm. Na de middag vallen bommen in en rond den vijver. Van 3 tot 5 uur horen we er schuifelen boven ons en ontploffen zo ver dat men bijna de ontploffing niet hoort. Wij horen ’s anderendaags zeggen dat ze gevallen zijn rond de potente en zelfs op de Brandhoek (de koster die gevlucht was in ’t kapelleke vlucht verder naar Westouter)
Soldaten zijn daar gedood en gekwetst. In de namiddag ook veel kanongeschut rond Boezinge. In de avond rond 10 uur vallen veel bommen rond Razelput en Jules Verschelde en alweer op Vlamertinge. De mensen gaan nu naar Belle om winkelwaar. Te Poperinge wordt niemand met wagens binnengelaten. Ik doe waskaarsen meebrengen van Belle van het huis Héaulme. De jongens van Dikkebus spelen voetbal samen met de soldaten. Verschrikkelijk grote bommen worden op Duinkerke geschoten vanuit de Duitse linies. Is ’t gelooflijk, het is een afstand van 30 kilometer. Er is nu geen enkele soldaat meer in het huis van Delanotte klooster en pastorie. Van heel de tijd van de Engelschen is dat nog niet gebeurd. Maar die deugnieten hebben alles meegenomen wat hun enigszins dienen kon. ’t Is curieus om zien wanneer men naar de onbebouwde velden kijkt van de vuurlijn ’t is al een gouden tapijt van raaploofbloemen. Jammer dat er daar geen biemelkers meer wonen.
–
Uit ‘De Oorlog te Dickebusch en omstreken 1914-1918’ van A. Van Walleghem
