Omstreeks 1750 had Langemark, benevens zijn parochiekerk, een viertal kapellen. De voornaamste was de O.-L.-Vrouwkapel ten Poele, die eigen tienden en een eigen kapelaanshuis en kosterij bezat. De kapelaan was gewoonlijk een monnik van de abdij van Voormezele.
Omstreeks 1750 had Langemark, benevens zijn parochiekerk, een viertal kapellen. De voornaamste was de O.-L.-Vrouwkapel ten Poele, die eigen tienden en een eigen kapelaanshuis en kosterij bezat. De kapelaan was gewoonlijk een monnik van de abdij van Voormezele. De kapelanij was eenzaam en afgelegen en was in 1682 omwald geworden tegen de dieven. De kapel vierde haar eigen kermis. In 1785 kreeg ze een fundatie voor een wekelijks lof op de maandagen. Uit deze kapel en wijk is de latere parochie en gemeente Poelkapelle ontstaan.
De andere kapellen waren de Sint-Pauwelskapel, waarvan het beneficie begeven werd door de abt van Voormezele; de Sint-Elooiskapel, die in 1699 dreigde afgebroken te worden omdat er noch beneficie noch fundatie voorhanden was. We weten niet of deze kapel nog bestond in 1750.
Belangrijker was de Sint-Juliaanskapel, waarvan de paltsgraaf van de Rijn de begever was. De bedienaar van deze kapelanij was gehouden op zondagen de godsdienst te onderwijzen.
De oudste vermelding van Sint-Juliaan te Langemark komt voor in het testament op 18 januari 1366 te Wijnendale opgesteld door gravin Maria van Namen. De weduwe van Jan I van Namen schonk hierbij 25 gulden aan elk van de hospitalen te Sluis, Torhout, Roeselare en ‘Saint-Julien, séant en la paroche de Longhemarke’.
De kapel is verder bekend in de 14de eeuw als Sinte gilliens (1392), sente Iuliens dat men heet ten doden kinde (1401), tsijnte Juliens ten doden kijnde (1447), sinte geliens (1544). In de 17e eeuw wordt de naam Sente Juliaens Capelle en de 18e eeuw spreekt van ‘den melaethuyse ofte capelle van S. Juliaens’ (1725).
Wanneer en hoe heeft die kapel de naam ‘melaethuys’ of ‘melaetshuys’ gekregen? De naam zelf wijst erop dat dit eerst laat, in de 17de eeuw, kan gebeurd zijn; het woord melaet, malaedsch is in de 16de eeuw in Vlaanderen nog niet gebruikelijk. En de oude Vlaamse benaming zieken, ziekelieden voor leprozen komt, voor zover bekend, in de oude bronnen over de St.-Juliaanskapel niet voor.
Ook de verhouding van die kapel (en hospitaal) tot het Sint-Pauwelshospitaal, dat ca. 1250 door pastoor Jan de Scotis te Langemark gesticht werd, is niet duidelijk. Pastoor de Scotis was in 1255 beheerder van zijn hospitaal en poogde Ermentrudis, abdis van het Clarissenklooster te Brugge, te bewegen een tweede abdij te stichten in zijn hospitaal (1258). Deze stichting kwam echter niet te Langemark doch te Rosendale bij Ieper (St.-Jansparochie) tot stand.
In 1787 werd de volgende aangifte van de inkomsten der kapelanij bij de Rekenkamer te Brussel ingediend. De gegevens werden ons vriendelijk medegedeeld door de heer J. Pieters, ere-gemeentesecretaris van Serskamp. (Uit Archief Rekenkamer 46.836; 17 april 1787).
Deze aangifte van het ‘Melaetshuys ofte Cappelle van Sinte Juliaens’ is opgesteld door ‘Directeur D’heer Jacques Henricus Josephus De Cuypere, rentmeestere van Zijne serenissime hoogheyt den keurvorst van den Paaltz, Beijeren etc…’. De ontvanger in 1787 is Charles Albert Liebaert.
De kapel had alsdan o.m. de volgende bezittingen: een partij zaailand te Langemark, onder de heerlijkheid van Cleven; een partij zaailand te Zonnebeke ‘onder zijne Majesteyts Zaele van Ypre’; een hofstedeken en een lijne maaigras te Noordschote; og een stuk land te Langemark onder de heerlijkheid van Denterghem; ten slotte op Langemark, onder de heerlijkheid van Cleven, een gemet lands ‘alwaer de cappelle ofte melaetshuys is op staende’.
De totale opbrengst van de 18 partijtjes land, plus een geroet ‘boschkant’ en twee smalle rentjes, was 282 gulden 12 stuivers 4 deniers. Daarbij kwamen nog ‘de caritaeten ende vrijwillighe ghiften omgehaelt met de schaele tot cieraet vande cappelle’ die jaarlijks door de Paters Augustijnen werden besteed ‘tot den incoop van blompotten ende andere cleene cieraeten vande cappelle’. De jaarlijkse opbrengst hiervan liep niet hoger dan 4 à 5 guldens.
Uit de inkomsten ontvingen de Paters Augustijnen jaarlijks 100 guldens als vergoeding voor hun diensten in de St.-Juliaanskapel op al de zondagen, heiligdagen en andere feestdagen.
Een woord nog over de parochiekerk zelf: de pastoor van de parochiekerk (St.-Pauwels) van Langemark was gewoonlijk een monnik van Voormezele; de abt van Voormezele was de begever van het pastoreel beneficie. De tiendheffers op Langemark waren: de abten van Voormezele en van Anchin, de St.-Maartenheren van Terwaan te Ieper, de kapelanen van Ten Poele, van O.-L.-Vrouw en Sint-Pauwels (twee altaren in de parochiekerk), en ten slotte de gildebroeders van St.-Jakob. Een buitengewoon lange lijst.
De kerk had in 1691 een onderpastoor (vicepastor) gekregen en in 1774 werd bij de Raad van Vlaanderen aangedrongen om een derde priester voor de parochie. De Heren van Gent zonden de aanvragers terug naar de bisschop van Ieper. Uit onze bron (Archief Bisdom Brugge, Repertorium Delvaux) blijkt niet dat de parochie Langemark dan een derde priester gekregen heeft.
A. Viaene in Biekorf van 1963


