De slechte reputatie van de zwarte kat vindt zijn oorsprong in de middeleeuwen. Het gerucht ging dat de zwarte kat het maatje was van heksen en van de duivel.
De slechte reputatie van de zwarte kat vindt zijn oorsprong in de middeleeuwen. Het gerucht ging dat de zwarte kat het maatje was van heksen en van de duivel. De zwarte kleur is het symbool voor de duivel. Tot de achttiende eeuw waren veel katten het slachtoffer van marteling, vervolging en gruwelijke moord.
Over de kat staat er heel wat neergeschreven in Biekorf van 1940-1945:
‘Grote katten dragen lange steerten,’
Een hooggeplaatst persoon is een ‘grote katte.’
Doet een vrouw te parvenuachtig;
‘’t Is gelijk keizers katte zijn nichte.’
Elders: Zoudt ge niet zeggen dat de keizers katte heur nichte is! En somtijds voegt men erbij: ‘en ’t en is nog geen vriend!’
Als intieme huisdieren komen kat en hond ook wel meer dan eens in vergelijking met elkaar.
Van een twistziek huishouden:
‘Ze komen daar overeen gelijk kat en hond’.
Ten tijde dat de beesten spraken zei de kat:
Den hond gaat meê,
De katte blijft thuis.
Piep, zei de muis
In t’ achterhuis
Met heur pootjes overkruis.
Knechtjongens die pastoor spelen zeggen heel gewichtig:
Als er ’s avonds een zwarte kat voorbij uw deur loopt: ‘De dood is nabij’, of: ‘Er zal iemand sterven in ’t gebuurte’
Wie een haar van een kattebaard binnenslikt zal zeven jaar lang uitteren.
Over ’t algemeen wordt de kat met een kwaad oog bezien.
Rond Middelburg is de bietebouw ‘de meerkatte’.
Een geslepen, gevaarlijke vrouw: ‘’t Is geen katje om zonder handschoen te pakken.’
Is de ontknoping van een moeilijke zaak aangekomen: ‘’t Is nu dat de katte te koorde gaat’
ofwel: ‘’t Is nu dat de puppen aan ’t dansen gaan’.
Wordt als verwijtsel gehoord: ‘O! gij valse kater’.
Aan kinderen die reeds in de vroegte aan ’t neuriën en ’t schuifelen zijn, zegt moeder waarschuwend: ‘Vogeltjes die ’s nuchtens vroeg zingen, worden bij dage van de katte gepakt.’
Iets voornamer:
’s Morgens ronker
’s Avonds pronker.
Om te zeggen dat een zieke veroordeeld is: ‘’t Is een veugel voor de katte.’
Moeder is niet al te gerust op kinderen die zich stil bezig houden. Ge zijt zeker bezig met ‘kattekwaad’ te doen.
Van ingehouden opgekropte gramschap: ‘Hij blaast gelijk een kater.’
Ze zeggen ook: ‘Hij schiet in een kattecolère.’
In een twist waar ze er dapper op los gaan: ‘’t Stuift er gelijk onder de katten.’
Vals klinkend gezang: ‘Wat een kattenmuziek!’
of:
‘Ge zingt zoo vals als een kater.’
Als de huisvrouw klaagt over een dievegge van een kat:
‘Ja, ja, rappe katjes maken rappe vrouwtjes’.
Het tegenovergestelde is ook waar:
Slapende katten,
en vangen geen ratten.
Wie naar iets hunkert en het niet geweten wil hebben:
‘’t Katje en mag geen melk, maar ’t lekt de room af’.
Als men iemand aantrekt voor eigen baat:
Om de wille van het smeer
likt de kat de kandeleer.
Anders gezegd: ’t Is niet voor het kieken, maar voor den bouillon.
Komt ge heel preuts iets tonen: ‘Zoo preuts gelijk een kat die een derm sleept’, of: ‘Gelijk een henne met een tetting’.
Met loense blikken naar iets hunkeren: ‘Ze zit te loeren gelijk een kat op een muis’.
En wie niet goed weet waar ze iets leggen zal: ‘Ze loopt rond gelijk een kat met heur jong’ of: ‘Hij loopt rond gelijk een hond die een hoofdkussen zoekt’.
Waar de baas uit is, juichen de onderhorigen: ‘Als de kat weg is, dansen de muizen op tafel’.
’t Gebeurt ook wel dat we liever niet op bezoek gaan: ‘Hij heeft zijn katte gezonden’.
Een goed koopman komt zelden bedrogen uit. Hij laat zich: ‘geen katten in zakken verkopen’, ’t is te zeggen: ‘geen appels voor citroenen’.
In de duisternis is het schone van het lelijke niet te onderscheiden: ‘’s Nachts zijn alle witte katjes zwart’.
Hoe weinig standvastig kinderen zijn:
Vandage matjes (vriendjes)
En morgen katjes.
Zijn ze niet al te netjes gewassen: ‘Heeft ’t katje u gewassen dan?’
Hebben ze vuile zwarte nageltoppen: ‘Draagt ge de rouwe voor je katje?’
Nog een overblijfsel van ten tijde dat de beesten spraken (doelend op iemand die haastig is): Ge gaat er zo zeere van deure, zei den uil, en hij wierd van de kat door ’t gotegat gepakt.
Als weervoorspeller wordt er ook op de kat gelet:
De kat speelt met heuren steert (’t zal regenen).
De kat warmt heur achterste (’t is teken van kwaad weer). Ze zeggen ook: Als de hond riekt, ’t zal slecht weer worden.
Kortemaand wordt onder ’t volk ook: ‘kattemaand’ genoemd.
Als de lucht zwart en lelijk ziet: ‘t Zal kattejongen spuwen.’
Van iemand die gemakkelijk overgeeft: ‘Hij kan spuwen gelijk de katten.’
En van een lenig persoon wordt er getuigd: ‘Hij slacht van de katten. Hij valt altijd op zijn poten’.
Schraal en armoedig gekleed gaan: ‘’t Is gelijk een uitgeschudde kat.’
In hete zomerdagen klagen we: ‘Och! ‘k ben kattelam.’
De groot smakelijke herfstappel wordt ook: ‘Kattekop’ of: ‘Hondshoofd’ genoemd.
Vleinamen voor de kat zijn: poere of poeze. Een bontkraag wordt ’s winters ook wel: ‘Mijn poezekatte’ geheten. In Zuid-Vlaanderen zegt men nog algemeen: een katte voor fr. fourrure.
–
Magda Cafmeyer in Biekorf nr 46 (1940-1945)


