Uw schoenen piepen

Spreuken en zegswijzen uit de omstreken van Brugge – Schoen en kloef

De vergelijkingen met schoen en sluffer weten zich aan de nieuwe tijden aan te passen: ’t zijn schoens (of sluffers) gelijk schuiten, lijk stoomboten, lijk oorlogsschepen, lijk onderzeeboten.

Is men in verlegenheid: ‘’k zit in zo’n nauwe schoens’. Hij weet niet waaruit noch waarin: ‘zijn schoens spannen’. Ieder weet best ‘waar de schoe nijpt, waar de schoe hem wringt’: waar het hapert, waarom iemand verlegen of op zijn ongemak is. ‘Ah ’t is daar dat de schoe wringt!’

Een vertrouwelijke verzuchting: ‘Ge moest ’n keer in mijn schoens zitten!…’ ge zoudt nog anders klagen.

Hij staat niet vast in zijn schoens: weet niet hoe gehandeld, is niet zeker van zijn zaak. Hij gaat recht in zijn schoens: is eerlijk en rechtvaardig.

Wie ’t schoetje past, trekke ’t aan: gezegd als besluit waar er in ’t algemeen op fouten of gebreken gewezen wordt.

Een gedienstige vrouw, die veel moeite doet om een ander bij te staan: ‘Zij zou de schoens van haar voeten lopen’. Wat sterker doch platter: ‘de schoens van onder heur gat lopen’.

Een ontgoochelde verzucht: ‘De moed zinkt in mijn schoens’. Om ze op te beuren en aan te wakkeren: ‘Toe! schud ’t lood uit je schoens!’ en pak aan.

Ik doe het in elk geval ‘al zou ’t de zolen van mijn schoens kosten’.

Hij wist dat reeds lang, hoewel hij ’t anders gebaarde: ‘Zijn oude schoens weten ’t wel’.

Een aanmoedigend woord van moeder om de kinders tot vlug werken aan te sporen: ‘Allee joengers, trekt ’n keer junder lichte schoetjes aan!’.

Van iemand die zienderogen wegkwijnt: ‘Hij loopt met de dood in zijn schoens’. Zoveel als: ’t Is lijk de dood op stokken.

Daar geef ik hoegenaamd niets om: ‘Dat lap ik onder mijn schoens!’ Niet zo sterk als aan iets ‘zijn botten vagen’.

‘k Ga van de nood een deugd maken en het toch maar ’n keer reschieren om daar te gaan: ‘’k Ga ’n keer mijn stoute schoens aantrekken’.

Het zekere vóór ’t onzekere nemen: ‘Smijt nooit uw oude schoens weg eer dat g’er nieuwe hebt’.

Van een arme slore die doorversleten schoenen draagt: ‘De schoens vallen van heur voeten’. ’t Is inderdaad ‘naar de voeten’ dat ge moet kijken, zo hoort men dikwijls, de kleren bedriegen, de voeten (schoenen) niet.

Een bedreiging van vader: ‘’k Ga hem ’n keer op den tip van mijn schoe zetten!’.

Piepen uw schoenen: ze zijn nog niet betaald.

Als jonge trouwers in de feestzaal komen, worden ze door de kokkin ‘de schoen gevaagd’ en moeten drinkgeld geven. Ook iemand die voor het eerst een werk verricht wordt ‘de schoen gevaagd’ en moet trakteren.

Heel de bende is van dezelfde soort: ‘’t Zijn al schoens van dezelfde leest’. Koek van één deeg.

Een waarschuwing voor een moeial die peist dat hij al ’t verstand in pacht heeft: ‘Schoemaker, blijf bij uw leest’.

En eindelijk, een magere troost voor iemand die nergens aanleg voor heeft: ‘Hij kan noch altijd schoelapper worden’.

Boeren en ruiters droegen hoge kapleerzen. Boereknechten hadden gestreepte katoenen leerzen met knoopjes toe en een ‘stij’-beugel’ onder de schoe. Wie vertrekkensgereed staat, zegt nu nog: ‘Daar zie, ‘k ben geleersd en gespoord’.

Er ligt minachting in ’t gezegde: ‘Hij is hier met een sluffer en een schoe toegekomen’ d.i. als gewoon man, en is nu ‘parvenu’. Ook gezegd: ‘met een kloef en een schoe’.

Wie de moeite niet doet om zijn voeten op te heffen, loopt rond al ‘slufferend’ en wordt verweten voor ‘slufferaar’ d.i. oud peetje.

Een huishoudster loopt meestal op sluffers en als de man niet veel te zeggen heeft: ‘hij ligt onder de sluffer’. Meer beschaafd: onder de pantoffel.

Die op zijn pensioen is, leeft ‘op zijn pantoffels’.

Een straatmeisje dat zich niet verzorgt, is een sluffere of een sletse.

Een middel om van de mare niet bereden te worden. Zet je kloefen averechts of omgekeerd voor ’t bed, de mare ‘moet er in stappen’ en overal gaan waar gij vandaag geweest zijt, ‘zij moet uw stappen doen’.

Zou dat meisje non worden? Antwoord: Ja’z, nunne in ’t klooster van Sint Ariaan waar dat er twee paar kloefen voor ’t bedde staan.

We gaan hem ’n keer een paar kloefen passen! d.i. het hem lappen, betaald zetten.

G’hebt daar weer een uit je kloefen geslegen: uit uw duim gezogen, een klucht of vertelling verzonnen.

Flauwe redens, die niet veel inhouden: ‘Fijn en groef – gelijk een hennekloef’.

Een dwazerik is een dwaze kloef. En als ge zegt: ‘Is me dat een kloef van een vint!’ dan is ’t antwoord: ‘Zeg gij maar een paar kloefen!’ d.i. zeer dom. Nog erger: ‘Hij is een kloef-nonkel’. Kloef wordt ten andere dikwijls gebruikt als vervangwoord voor een grovere stafrijmende benaming.

‘k Zou dat voor niets willen missen: ‘nog voor geen houtje kloef’.

Als kinderen in bed roepen: ‘’k he’ koud’, klinkt het antwoord: ‘dek je met je kloefen’.

Maaiers hadden een kloef rijnzand bij zich om de zeis te wetten. Als de mannen in de slijttijd ‘met de kloef raspen’, is het een vermaning dat de demdienster te traag het vlas aanbrengt.

Als ge zegt: ‘’t kan niet zijn’, dan antwoordt men: ‘’t Kan niet zijn, zei Boer Jaks, en hij zat met zijn kloefen achter een haze’.

Zegt ge: ‘’t is juiste gepast’, antwoord: ‘’t Is juiste gepast, zei de jongen, en hij smeet met zijn kloef naar zijn vader’.

Wie hees en holdig spreekt: ‘hij klapt lijk een geborsten kloef’.

Te Beernem valt de biddag ‘kloef voor oest’.

Zodra kinderen te lande de eerste warme lentezon gewaar worden, smijten ze de kloefen af en lopen barvoets. En men vraagt: ‘Heb je de koekoek g’hoord dan?’ De koekoek roept immers: ‘Koekoek! barrevoets!’.

–

Magda Cafmeyer in Biekorf 59 van 1958